Hubble’ın Gözden Kaçırdıklarını Yapay Zeka Yakaladı: 800 Yeni Kozmik Fenomen Keşfedildi

Bilimsel keşiflerin sınırlarını zorlayan yapay zeka, bu kez kozmosun derinliklerindeki gizemleri çözmek için sahneye çıktı. Avrupa Uzay Ajansı (ESA) araştırmacıları tarafından geliştirilen ve AnomalyMatch adı verilen yeni bir sinir ağı, Hubble Uzay Teleskobu’nun tarihi arşivlerini tarayarak daha önce insan gözünden kaçan yüzlerce nadir kozmik fenomeni gün yüzüne çıkardı. Bu gelişme, yapay zekanın astronomi alanındaki “büyük veri” problemini çözmek için ne kadar kritik bir araç olduğunu kanıtlıyor.

Hubble Arşivlerinde Gizli Hazine Avı

David O’Ryan ve Pablo Gómez tarafından geliştirilen AnomalyMatch, basit bir görüntü işleme algoritmasının çok ötesinde yeteneklere sahip. Araştırmacılar, bu yapay sinir ağını; “denizanası galaksileri” (jellyfish galaxies), yerçekimsel yaylar ve diğer olağandışı kozmik yapılar gibi nadir anomalileri tanımlaması için özel olarak eğitti.

Eğitim süreci tamamlandıktan sonra ekip, ESA ve NASA’nın 35 yılı aşkın süredir biriktirdiği on binlerce veri setini barındıran Hubble Eski Veri Arşivi (Hubble Legacy Archive) üzerinde sistemi test etti. Sonuçlar ise şaşırtıcı derecede hızlı ve kapsamlıydı.

2.5 Günde 100 Milyon Görüntü Analizi

Bir insan astronomun aylar, hatta yıllar sürecek çalışmasını sadece iki buçuk günde tamamlayan AnomalyMatch, arşivdeki yaklaşık 100 milyon görüntü kesitini taradı. Yapay zeka, bu tarama sonucunda daha derinlemesine analiz gerektiren yüzlerce potansiyel kozmik anomaliyi işaretledi.

Keşfedilen 800 Yeni Nesne

Araştırmacılar, yapay zekanın işaretlediği verileri dikkatle doğruladıktan sonra yaklaşık 1.400 gerçek anomaliyi teyit etti. Bunların arasında daha önce hiç belgelenmemiş 800 yeni nesne bulunuyor. Keşifler şunları içeriyor:

• 86 yeni aday yerçekimsel mercek (gravitational lenses)
• 18 denizanası galaksisi
• 417 birleşen veya etkileşim halindeki galaksi

“Bu, Hubble arşivinin bilimsel çıktısını maksimize etmek için yapay zekanın harika bir kullanımı. Hubble verilerinde, çoğunun zaten bulunmuş olmasını bekleyeceğiniz bu kadar çok anormal nesne bulmak harika bir sonuç.”– Pablo Gómez, ESA Araştırmacısı

Geleceğin Astronomisi İçin Kritik Bir Adım

Bu başarı sadece Hubble verileriyle sınırlı kalmayacak. 2023’te göreve başlayan Euclid teleskobu ve önümüzdeki on yıl içinde 50 petabaytın üzerinde görüntü üretmesi beklenen Vera C. Rubin Gözlemevi gibi devasa projeler, insan kapasitesinin çok ötesinde veri hacimleri yaratacak.

AnomalyMatch gibi sinir ağları, bu devasa astronomik arşivlerdeki benzeri görülmemiş keşifleri ortaya çıkarmak için vazgeçilmez birer asistan haline gelecek. Teknoloji ve bilimin bu ortaklığı, evrenimizi anlama şeklimizi kökten değiştirmeye aday görünüyor.